Καρδιολόγος Δημήτρης Στεργίου

Μετεκπαιδευθείς στην Υπερηχοκαρδιογραφία στο Nebraska Medical Center, Omaha USA
και στην Αθλητική Καρδιολογία στο St. George’s Hospital, London UK

Πολλά ερωτήματα έχουν προκύψει αναφορικά με την επίδραση της λοίμωξης COVID-19 στην καρδιά. Σαν αποτέλεσμα η επάνοδος στις προπονήσεις γίνεται με διστακτικότητα και προβληματισμό, τόσο από τους αθλητές όσο και από το προπονητικό επιτελείο και τους ιατρούς. Ας δούμε, λοιπόν, ποια είναι τα τελευταία δεδομένα για την επίδραση της νόσου στην καρδιά, καθώς και τις πιο πρόσφατες οδηγίες για την ασφαλή επιστροφή στις αθλητικές δραστηριότητες.   

Τι ξέρουμε μέχρι τώρα για την επίδραση της COVID-19 στην καρδιά

Η κλινική εικόνα των ανθρώπων που νοσούν από τον SARS-CoV-2 μπορεί να είναι από ήπια μέχρι σοβαρή που μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία, και βέβαια σε ένα μικρότερο ποσοστό η νόσος οδηγεί σε θάνατο. Η θνητότητα αυξάνεται στα μεγαλύτερης ηλικίας άτομα, στους παχύσαρκους, στα άτομα με αρτηριακή υπέρταση, διαβήτη, χρόνια αναπνευστική νόσο ή συνυπάρχουσες καρδιοπάθειες. Πολλοί άνθρωποι οι οποίοι τρέχουν ή κάνουν ποδήλατο πάσχουν από υπέρταση ή διαβήτη ή κάποια καρδιοπάθεια και σχεδόν 40% από τα άτομα που συμμετέχουν σε αγώνες δρόμου μεγάλων αποστάσεων είναι στην πέμπτη ή έκτη δεκαετία της ζωής τους.

Όσον αφορά το καρδιαγγειακό σύστημα φαίνεται ότι ο ιός επηρεάζει την καρδιά, και αυτό υποστηρίζεται από μελέτες που έχουν δείξει αυξημένα επίπεδα καρδιακής τροπονίνης σε άτομα που νοσηλεύονται με COVID-19. Ένα ποσοστό 25 – 30% των ατόμων που προσέρχονται στο νοσοκομείο λόγω λοίμωξης από τον ιό παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα τροπονίνης, και συνήθως τα άτομα αυτά εμφανίζουν περισσότερες επιπλοκές ή έχουν περισσότερες πιθανότητες διασωλήνωσης και θανάτου.  

Τι σημαίνει η αύξηση της καρδιακής τροπονίνης

Ο μηχανισμός αύξησης της καρδιακής τροπονίνης δεν είναι απόλυτα γνωστός αφού δεν είναι δυνατόν να γίνουν όλες οι απαραίτητες εξετάσεις, όπως η στεφανιογραφία, η μαγνητική τομογραφία καρδιάς ή η βιοψία του μυοκαρδίου, σε όλους τους νοσηλευόμενους ασθενείς. Η συσχέτιση της σοβαρότητας της ασθένειας, του πυρετού, της υψηλής τροπονίνης, καθώς και των αυξημένων δεικτών φλεγμονής, δηλώνουν ότι ίσως στην πλειονότητα των ασθενών οι υψηλές συγκεντρώσεις τροπονίνης αντιπροσωπεύουν μία συστηματική αντίδραση του οργανισμού στη λοίμωξη. Επίσης, ο ιός μπορεί να προσβάλλει άμεσα τα μυοκαρδιακά κύτταρα προκαλώντας φλεγμονή, γνωστή ως μυοκαρδίτιδα. Παράλληλα, το στρες στο οποίο υποβάλλεται η καρδιά από την νόσο μπορεί να προκαλέσει μυοκαρδιοπάθεια από στρες, ενώ και η ελάττωση του οξυγόνου από την αναπνευστική ανεπάρκεια που επιφέρει η νόσος μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την ανεπαρκή αιμάτωση της καρδιάς και την κατά τόπους νέκρωσή της. Τέλος, είναι γνωστό ότι η νόσος προκαλεί θρομβοεμβολικά επεισόδια στους πνεύμονες, που όπως και όλες οι προηγούμενες καταστάσεις οδηγούν σε αύξηση της τροπονίνης. Σίγουρα όμως το κύριο πρόβλημα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε είναι η μυοκαρδίτιδα. Η μυοκαρδίτιδα μπορεί να προκαλέσει ουλή στην καρδιά με αποτέλεσμα την ανάγκη παρακολούθησης του αθλητή δια βίου. Όταν τεθεί η διάγνωση της μυοκαρδίτιδας, σκοπός είναι η ανάρρωση της καρδιάς όσο το δυνατόν γρηγορότερα στα πρώιμα στάδια της νόσου. Τα άτομα αυτά πρέπει να διακόψουν εντελώς την άσκηση για περίπου 3 με 6 μήνες. Όταν τα άτομα που νόσησαν από μυοκαρδίτιδα συνεχίζουν να αθλούνται, ενδεχομένως να επιδεινώσουν την καρδιακή τους λειτουργία, με πιθανά επακόλουθα την καρδιακή ανεπάρκεια ή τον αιφνίδιο καρδιακό θάνατο. Η μυοκαρδίτιδα ενοχοποιείται για το 5-15% των περιστατικών ΑΚΘ στους νέους αθλητές. Το βασικό ερώτημα που προκύπτει είναι αν οι εξετάσεις οι οποίες διαθέτουμε είναι σε θέση να ανιχνεύσουν καρδιακές επιπλοκές από τον ιό, και συγκεκριμένα την μυοκαρδίτιδα. Οι εξετάσεις μπορεί να έχουν περιορισμούς, αλλά οι περισσότερες από αυτές μπορούν να θέσουν τη διάγνωση.

Επιστροφή στην άθληση. Πώς και Πότε.

Οι αθλητές που οφείλουμε να εξετάσουμε στα πλαίσια της λοίμωξής τους από τον ιό είναι σίγουρα αθλητές με θωρακικό πόνο, ανεξήγητη δύσπνοια στην άσκηση, αίσθημα παλμών ή ζάλη στην άσκηση, ή τέλος λιποθυμικό επεισόδιο. Επίσης, οι αθλητές που η ασθένεια τούς καθηλώνει στο κρεβάτι για περισσότερο από 7 ημέρες ή εισάγονται στο νοσοκομείο, ή παρουσιάζουν αυξημένη τροπονίνη 3-5 ημέρες έπειτα από την έναρξη της νόσου, πρέπει σίγουρα να ελεγχθούν. Μία άλλη ομάδα αθλητών που σίγουρα θα χρειαστεί διερεύνηση είναι οι αθλητές με ήπια συμπτωματολογία που ίσως και να μην ελέγχθηκαν για COVID-19 το διάστημα της νόσου, και κατά την επιστροφή τους στις προπονήσεις δεν είναι ικανοί να επανέλθουν στην προηγούμενη φυσική τους κατάσταση. Μπορεί να εμφανίζουν ανεξήγητα αυξημένους καρδιακούς παλμούς κατά την άσκηση ή να μην επανέρχονται γρήγορα στη φυσιολογική καρδιακή συχνότητα μετά το τέλος της.

Στα πλαίσια δημιουργίας οδηγιών για την ασφαλή επιστροφή στην άθληση έχουν δημοσιευθεί ορισμένα πρωτόκολλα από τις αρμόδιες αθλητικές επιστημονικές επιτροπές, όπως το ιταλικό ή το αμερικανικό πρωτόκολλο. Η πρόταση όμως που έχει υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Εταιρία Προληπτικής Καρδιολογίας (EAPC) χαρακτηρίζεται από ρεαλιστική προσέγγιση, ενώ μπορεί να είναι ευρέως εφαρμόσιμη. Στο πρωτόκολλο αυτό αν δεν υπήρξαν συμπτώματα από τον ιό, ή αν τα συμπτώματα ήταν ήπια αλλά πέρασαν περισσότερες από 7 ημέρες, συστήνεται σταδιακή επαναφορά στις προπονήσεις, αν βέβαια και η κλινική εξέταση είναι φυσιολογική. Στα άτομα που δεν έχουν πλέον συμπτώματα αλλά νόσησαν για περισσότερο από μία εβδομάδα ή είχαν συμπτώματα ύποπτα για μυοκαρδίτιδα στην οξεία φάση της νόσου, διενεργείται καρδιογράφημα και υπέρηχος καρδιάς, και αν είναι φυσιολογικά ακολουθεί δοκιμασία κόπωσης. Αν είναι και αυτή φυσιολογική συστήνεται σταδιακή επάνοδος στην άσκηση, ενώ αν κάτι από τα παραπάνω είναι παθολογικό παραπέμπεται ο αθλητής για πιο εξειδικευμένο έλεγχο και αντιμετώπιση ακολουθώντας τις ανάλογες οδηγίες. Όσο για τους αθλητές που είτε παρέμειναν κλινήρεις με σοβαρά συμπτώματα ή χρειάστηκαν νοσηλεία ή παραμένουν τα συμπτώματά τους ή παρουσιάζουν σε δεύτερο χρόνο ελαττωμένη απόδοση, συστήνεται λεπτομερής καρδιολογικός έλεγχος, συμπεριλαμβανομένης της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς. Αν οι εξετάσεις είναι φυσιολογικές μπορούν να επανέλθουν σταδιακά στις αθλητικές δραστηριότητες, ενώ στην αντίθετη περίπτωση αντιμετωπίζονται ανάλογα.

ΕΙΚΟΝΑ: Η προτεινόμενη καρδιολογική αξιολόγηση των αθλητών πριν από την επιστροφή στις αθλητικές δραστηριότητες

Το μήνυμα από τον αλγόριθμο αυτό είναι ότι στην περίπτωση των ασυμπτωματικών ή ήπια συμπτωματικών αθλητών επιτρέπεται η σταδιακή επανέναρξη της άθλησης χωρίς καρδιολογική αξιολόγηση, ενώ στους αθλητές που είχαν πιο βαριά συμπτωματολογία κρίνεται σκόπιμος ο περαιτέρω έλεγχος.

Συμβουλές για την επιστροφή στις προπονήσεις

Για αυτούς που επιθυμούν να επιστρέψουν στις προηγούμενες αθλητικές τους δραστηριότητες είναι καλό να τηρούν σχολαστικά τα μέτρα πρόληψης, όπως η τήρηση απόστασης, η χρήση μάσκας και η υγιεινή των χεριών. Αρκετός ύπνος, σωστή διατροφή και ενυδάτωση, καθώς και ξεκούραση μετά την άσκηση είναι πολύ σημαντικοί παράγοντες για την ενδυνάμωση του ανοσοποιητικού συστήματος. Καλό θα είναι να γίνονται μικρές αυξήσεις όταν αλλάζει το προπονητικό φορτίο και βέβαια παρακολούθηση για τυχόν εμφάνιση πρόδρομων συμπτωμάτων υπερκόπωσης ή ασθένειας. Στην περίπτωση αυτή κρίνεται σκόπιμη η ξεκούραση για μία εβδομάδα περίπου πριν ξεκινήσουν πάλι οι προπονήσεις.

Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά κυκλοφόρησε το ημερολόγιο “Τρέχοντας το 2021 με το Athletics Magazine” από τις εκδόσεις Sportbook. Στο ημερολόγιο αυτό, που πραγματικά προσφέρει πολλά περισσότερα από ένα απλό ημερολόγιο, έχω την μεγάλη χαρά να συμμετέχω δίνοντας μερικές συμβουλές για το τρέξιμο και την καρδιά. Οι συντελεστές του ημερολογίου δημιούργησαν με πολλή αγάπη και μεράκι μία υπέροχη συντροφιά για το 2021, πλημμυρισμένη με προπονητικές και διατροφικές συμβουλές για το τρέξιμο και την υγεία, με δρομικά άρθρα και μαθήματα ζωής που προσφέρουν εμπνεύσεις και κίνητρα για να κάνουν μοναδική κάθε μέρα του νέου χρόνου.  

Περίληψη

Ο μοναχικός δρομέας του εξωφύλλου αντικατοπτρίζει την εποχή. Τρέχοντας ενάντια σε όλα. Σε μία διαδρομή μοναχική, αλλά και τόσο επίμονη και συνεπής με όσα έχουμε επιλέξει. Όπως και οι μαραθωνοδρόμοι. Ο Κώστας Γκελαούζος, που εικονίζεται, μία ανάλογη πορεία έχει διανύσει, για να είναι εκεί πάντα συνεπής με τον εαυτό του και τον στόχο του.

Το 2021 είναι επαναστατική χρονιά. Είναι 200 χρόνια ελεύθερη Ελλάδα. Αλλά και μία χρονιά που οι δρομείς θα γίνουν περισσότεροι από ποτέ. Όλοι οι Έλληνες θέλουν να ξεχυθούν στους δρόμους και στα βουνά για να γιορτάσουν την ελευθερία τους από τον τρόμο της πανδημίας και οι ασκούμενοι στο ορεινό και ασφάλτινο τρέξιμο θα είναι πιο πολλοί από ποτέ.

Το 2020 πραγματοποιήθηκαν σχετικά λίγοι αγώνες και οι δρομείς διψούν για τρέξιμο.

Τρέχοντας βοηθάμε το ανοσοποιητικό μας, απομακρύνουμε έννοιες και σκοτούρες, γυμνάζουμε σώμα και πνεύμα. Γιατί η ζωή θέλει πάντα να κάνουμε ένα βήμα μπροστά.

Για την ομάδα μας, για όλους εμάς που παλεύουμε χρόνια να προσφέρουμε ωραίες φωτογραφίες και προβολή για τον στίβο με την ιστοσελίδα athletics-magazine.gr και προσπαθούμε να στηρίξουμε τη μεγάλη μας αγάπη που είναι ο Κλασικός Αθλητισμός, είναι το δεύτερο ημερολόγιο «Τρέχοντας με το Athletics Magazine» και όλοι είμαστε χαρούμενοι που μπορούμε να τρέχουμε μαζί σας.

Με την επιμέλεια και τα δρομικά άρθρα του δημοσιογράφου Λευτέρη Πλακίδα.

Με τις πολύτιμες προπονητικές συμβουλές του συγγραφέα και δρομέα Δημήτρη Τζεφαλή.

Με τα απίθανα φωτογραφικά στιγμιότυπα του Άγγελου Ζυμάρα, του Νίκου Καρανικόλα και του Νάσου Τριανταφύλλου.

Με τις νόστιμες και αθλητικές συνταγές του σεφ και μαραθωνοδρόμου Αλέξανδρου Παπανδρέου.

Με τον απολογισμό της δύσκολης αθλητικής χρονιάς που πέρασε παρέα με το ημερολόγιο «Τρέχοντας το 2020 με το Athletics Magazine» από τη Ραμπέα Ιατρίδου (πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Εξαιρετικά Διακριθέντων Αθλητών – ΣΕΕΔΑ).

Με τις συμβουλές του ειδικού καρδιολόγου και δρομέα Δημήτρη Στεργίου.

Με τις προτάσεις ζωής του εμβληματικού αθλητή και προπονητή Χρήστου Γαρέφη.

Με την επιστημονική πρόταση του προπονητή τριάθλου Γιάννη Ψαρέλη.

Με την επίβλεψη του εκδότη Ηλία Τσιπτσέ.

Γιατί μόνο Τρέχοντας η ζωή γίνεται πιο συναρπαστική.

Η συζήτηση για τη σχέση της άθλησης με τον κίνδυνο λοίμωξης  – ιδιαίτερα του ανώτερου αναπνευστικού – είναι αρκετά παλιά. Γίνεται όμως εξαιρετικά επίκαιρη τους τελευταίους μήνες λόγω της πανδημίας του COVID-19. Ερωτήματα γεννιούνται σχετικά με την επίδραση της άσκησης στον κίνδυνο λοίμωξης από τον ιό καθώς και στη μετέπειτα πορεία της νόσου.

Αθλητές και λοιμώξεις

Δεκαετίες πριν, οι πρώτες μελέτες σε πειραματόζωα έδειξαν ότι η υπερβολική άσκησή τους, πριν ή αμέσως μετά τη μόλυνσή τους στο εργαστήριο, τα καθιστούσε ευαίσθητα στη λοίμωξη και είχε ως αποτέλεσμα την χειρότερη πορεία της. Νεότερες μελέτες που έγιναν σε elite αθλητές για να διερευνηθεί η σχέση της προπόνησης με τις λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ήπια και η μέτρια καταπόνηση έχουν ευεργετικά αποτελέσματα στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, ενώ η πολύ βαριά προπόνηση αυξάνει εκθετικά τον κίνδυνο λοίμωξης. Στους αθλητές φάνηκε μάλιστα ότι είναι περισσότερο ευαίσθητοι σε λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού πριν ή μετά την αγωνιστική περίοδο με αποτέλεσμα στην πρώτη περίπτωση να επηρεάζεται και η αθλητική τους απόδοση. Εδώ, βέβαια, έχει ενοχοποιηθεί και το αυξημένο στρες των αθλητών στην περίοδο αυτή, το οποίο επηρεάζει την άμυνα του οργανισμού. Στους αθλητές αγώνων αντοχής, όπως είναι ο μαραθώνιος ή οι υπερμαραθώνιοι δρόμοι, ο κίνδυνος λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού έπειτα από αγώνες μπορεί να αυξηθεί από 2 έως 6 φορές. Φαίνεται λοιπόν ότι η έντονη καταπόνηση, ειδικά όταν συνδυάζεται με κακή διατροφή και πτωχή αναπλήρωση θρεπτικών στοιχείων, καταστέλλει για μικρή περίοδο το ανοσοποιητικό σύστημα και μας κάνει πιο επιρρεπείς σε λοιμώξεις. Να θυμίσω εδώ ότι το ανοσοποιητικό σύστημα αποτελεί σημαντικό αμυντικό μηχανισμό του οργανισμού μας απέναντι σε λοιμώξεις από μικρόβια ή ιούς. Παράγοντες όπως η προχωρημένη ηλικία, η γενετική προδιάθεση, η κακή διατροφή, η έλλειψη ύπνου, το στρες, καθώς και η απουσία άσκησης, συντελούν στην αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού συστήματος με αποτέλεσμα να γινόμαστε πιο ευαίσθητοι στις λοιμώξεις.

ΕΙΚΟΝΑ. Σχέση άσκησης και κινδύνου λοίμωξης. Ενώ η ήπια και μέτρια άσκηση μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο λοίμωξης σε σχέση με την καθιστική ζωή, η έντονη αύξησή της δείχνει να μην έχει τα ίδια οφέλη.  

Τι συμβαίνει όμως με τον γενικό πληθυσμό;

Παρόμοιες μελέτες με αυτές που έγιναν σε αθλητές πραγματοποιήθηκαν και σε άτομα του γενικού πληθυσμού και είχαν παρόμοια αποτελέσματα. Η καλή φυσική κατάσταση καθώς και η συχνότητα της αερόβιας άθλησης σχετίζονται με λιγότερες ημέρες ασθένειας από λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού και ηπιότερα συμπτώματα. Μέτρια άσκηση μέχρι 60 λεπτά, 3-4 φορές εβδομαδιαίως ενισχύει το ανοσοποιητικό μας σύστημα, ενώ και η μέτρια άσκηση πριν από ιογενή λοίμωξη συνδέεται με καλύτερη πρόγνωση. 

Σε μια μεγάλη επιδημιολογική μελέτη στο Ηνωμένο Βασίλειο παρακολουθήθηκαν 100.000 άτομα μέσης ηλικίας για περίπου 10 έτη αναφορικά με εισαγωγή τους στο νοσοκομείο λόγω λοίμωξης, κυρίως πνευμονίας. Αρχικά λήφθηκαν δεδομένα σχετικά με παράγοντες όπως η φυσική δραστηριότητα, το κάπνισμα, η παχυσαρκία, συνυπάρχοντα νοσήματα και διατροφικές συνήθειες. Η κατηγοριοποίηση των συμμετεχόντων στη μελέτη έγινε ανάλογα με το επίπεδο άσκησής τους (απουσία άσκησης, ανεπαρκής άσκηση και επαρκής άσκηση- δηλαδή τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα μέτρια προς έντονη δραστηριότητα). Ανάμεσα στα συμπεράσματα της μελέτης ήταν ότι ο αθλητικός τρόπος ζωής και η απουσία καπνίσματος είχαν εξαιρετικά θετική επίδραση στη θνητότητα από λοίμωξη του αναπνευστικού. 

Άσκηση και COVID-19

Σε μία πιο πρόσφατη ανάλυση της ίδιας ερευνητικής ομάδας σε 390.000 άτομα στο Ηνωμένο Βασίλειο ερευνήθηκε η σχέση παραγόντων όπως το επίπεδο άσκησης, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ και η παχυσαρκία με λοίμωξη από COVID-19, ικανής να οδηγήσει σε νοσηλεία. Η κατηγοριοποίηση αναφορικά με το επίπεδο άθλησης ήταν όπως και στην προηγούμενη μελέτη. Το συμπέρασμα ήταν ότι το κάπνισμα, η παχυσαρκία και το επίπεδο άσκησης σχετιζόταν ισχυρά με πιθανή νοσηλεία λόγω COVID-19. Τα άτομα δηλαδή που είχαν εντάξει την άθληση στην καθημερινότητά τους, ακόμη και σε χαμηλό επίπεδο, είχαν 30-40% λιγότερες πιθανότητες να νοσήσουν βαριά, ενώ η απουσία καπνίσματος, παχυσαρκίας και καθιστικής ζωής ανέβαζαν το ποσοστό αυτό στο 50%.

Άσκηση και μάσκα

Οι οδηγίες για την χρήση μάσκας όταν είμαστε σε δημόσιους χώρους ή ανάμεσα σε ανθρώπους εκτός του οικογενειακού μας περιβάλλοντος είναι σαφείς (Centers for Disease Control and Prevention – updated  in Nov. 12, 2020). Όταν φοράμε μάσκα προστατεύουμε τους άλλους, αλλά και τον εαυτό μας, από σταγονίδια που εκτοξεύονται από το στόμα κατά την ομιλία, τον βήχα ή το φτάρνισμα.

Σχετικά με την άθληση στους ανοιχτούς χώρους,  που άλλωστε είναι και η μόνη διέξοδος στην περίοδο της πανδημίας και του lockdown, οι συμβουλές είναι συγκεκριμένες. Όταν τρέχουμε σε περιοχή με αρκετό κόσμο που επίσης αθλείται, όπως γύρω από ένα στάδιο ή στην παραλία της πόλης μας, είτε και σε κάποιον δρόμο που υπάρχουν άνθρωποι που κάνουν απλά τη βόλτα τους, είναι σωστό να φορούμε υφασμάτινη μάσκα που να μην δυσχεραίνει την αναπνοή μας και βέβαια να μην τρέχουμε για αρκετή ώρα (περισσότερο από 90 λεπτά), χωρίς διάλειμμα, και σε υψηλή ένταση (έως 55-70% της αερόβιας ικανότητας). Επίσης όταν τρέχουμε μαζί με άλλους πρέπει να φοράμε μάσκα, να τηρούμε αποστάσεις και να μην τρέχουμε πίσω από κάποιον που δεν φοράει μάσκα, αλλά στο πλάι και σε απόσταση τουλάχιστον 1,5 μέτρου.

Στην περίπτωση βέβαια που τρέχουμε στο βουνό ή σε κάποια περιοχή χωρίς κόσμο πρέπει αν δεν φοράμε τη μάσκα, να την έχουμε μαζί μας ώστε να την φορέσουμε αν αλλάξουν οι συνθήκες άσκησης.

Συμπερασματικά…

Η προχωρημένη ηλικία, η παχυσαρκία και η απουσία φυσικής δραστηριότητας επηρεάζουν δυσμενώς το ανοσοποιητικό σύστημα. Η τακτική άσκηση ενισχύει την άμυνα του οργανισμού και μειώνει τη θνητότητα από λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος. Λαμβάνουμε πάντα τις προφυλάξεις που απαιτούνται φορώντας μάσκα και κρατώντας αποστάσεις.  Ίσως η πανδημία του COVID-19 να είναι ένα προειδοποιητικό καμπανάκι ώστε να δοθεί επιτέλους η απαραίτητη σημασία στα μέτρα πρόληψης αφού η θεραπεία δείχνει ορισμένες φορές να μην είναι αρκετή.

Αν έχετε πρόπτωση μιτροειδούς βαλβίδας και σας έχουν συστήσει να διακόψετε ή να περιορίσετε την άσκηση, ίσως αξίζει να διαβάσετε παρακάτω τις πιο πρόσφατες εξελίξεις στο θέμα αυτό. Από τους δύο τύπους πρόπτωσης ο τύπος της μυξωματώδους εκφύλισης της βαλβίδας είναι αυτός που θα αναφερθεί, αφού είναι αυτός που μπορεί να έχει την χειρότερη φυσική πορεία.

Σε γενικές γραμμές τα άτομα με πρόπτωση μιτροειδούς μπορούν να αθλούνται άφοβα.

Σε μία πρόσφατη ιταλική μελέτη, από τους 7449 νέους αθλητές που συμμετείχαν (20 – 40 ετών περίπου), διαγνώσθηκε πρόπτωση σε 215 (2,9%). Κάποιοι από αυτούς ήταν μεγαλύτερης ηλικίας, είχαν σοβαρότερη ανεπάρκεια μιτροειδούς, κοιλιακές αρρυθμίες στο καρδιογράφημά τους και πιο αυξημένη αρτηριακή πίεση. Οι αθλητές παρακολουθήθηκαν για 10 χρόνια (Σε δεκαετή παρακολούθηση δεν υπήρξε) χωρίς να υπάρξει κανένα επεισόδιο αιφνίδιου καρδιακού θανάτου. Έξι αθλητές χρειάστηκαν χειρουργική διόρθωση της βαλβίδας λόγω επιδείνωσης της ανεπάρκειας, ένας υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο και ένας αθλητής εμφάνισε κολπική μαρμαρυγή. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι αθλητές αυτοί ήταν άρρενες, μεγαλύτερης ηλικίας, με πιο αυξημένη αρτηριακή πίεση, καθώς και παρουσία αρρυθμίας στην αρχική εκτίμησή τους.

Φαίνεται λοιπόν ότι η πρόπτωση της μιτροειδούς στους αθλητές έχει καλοήθη πρόγνωση. Απαιτείται βέβαια εξατομικευμένη προσέγγιση, αλλά (αν έχετε) σίγουρα οι αθλητές με ήπια ανεπάρκεια μπορούν να συνεχίσουν άφοβα την άσκηση. Οι αθλητές που παρουσιάζουν  (Αν όμως έχετε) μέτρια ή σοβαρή ανεπάρκεια της βαλβίδας ή εμφανίζουν κοιλιακές αρρυθμίες στο καρδιογράφημά τους, θα χρειαστεί να ληφθούν υπόψη και άλλοι παράγοντες, όπως:

  • ύπαρξη συμπτωμάτων
  • οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου καρδιακού θανάτου
  • ορισμένοι δείκτες που θα μετρήσει ο καρδιολόγος στον υπέρηχο της καρδιάς (διάταση της αριστερής κοιλίας ή του μιτροειδικού δακτυλίου)
  • το είδος της άθλησης

Ο έλεγχος των αθλητών αυτών θα γίνει με δοκιμασία κόπωσης (μέχρι εξάντλησης του αθλητή) και με Holter ρυθμού. Επιπλέον, ανάλογα με τα ευρήματα που προέκυψαν από το καρδιογράφημα και τον υπέρηχο της καρδιάς σας μπορεί να συστηθεί μαγνητική τομογραφία καρδιάς. Με τον ολοκληρωμένο αυτόν τρόπο προσέγγισης ανιχνεύονται αθλητές στους οποίους η άσκηση υψηλής έντασης δεν είναι ασφαλής και πρέπει να αποφεύγεται. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις η άθληση επιτρέπεται και όπως τις περισσότερες φορές πρέπει να ενθαρρύνεται. 

Σας έχει πει ο καρδιολόγος ότι έχετε πρόπτωση μιτροειδούς βαλβίδας; Σας έχει μήπως συστήσει να περιορίσετε ή να διακόψετε την άθληση;  Αναρωτιέστε αν πρέπει να λαμβάνετε εφ’ όρου ζωής προληπτικά αντιβίωση ή ποια θα είναι η πορεία της πρόπτωσής σας καθώς μεγαλώνετε; Αν ναι, τότε αξίζει να διαβάσετε παρακάτω.  

Τι είναι η πρόπτωση της μιτροειδούς βαλβίδας;

Η μιτροειδής βαλβίδα είναι μία από τις τέσσερις βαλβίδες της καρδιάς. Επιτρέπει τη ροή του αίματος από μία κοιλότητα της καρδιάς – τον αριστερό κόλπο – προς μίαν άλλη – την αριστερή κοιλία. Όταν η καρδιά συσπάται σε κάθε καρδιακό παλμό ώστε να εξωθήσει το αίμα προς το σώμα μας μέσω της αορτής, η μιτροειδής βαλβίδα κλείνει ερμητικά ώστε το αίμα να εξωθηθεί από την αριστερή κοιλία προς τα εμπρός και να μην επιστρέψει στον αριστερό κόλπο. Στην φάση λοιπόν αυτή που η βαλβίδα κλείνει, τμήμα της μιτροειδούς βαλβίδας μπορεί να  «γλιστράει» πίσω προς τον αριστερό κόλπο. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται πρόπτωση και είναι πιθανόν να συνοδεύεται από επιστροφή ποσότητας αίματος προς τον αριστερό κόλπο, προκαλώντας δηλαδή την ανεπάρκεια της μιτροειδούς βαλβίδας.

Που οφείλεται η πρόπτωση της μιτροειδούς βαλβίδας;

Η πρόπτωση της μιτροειδούς βαλβίδας είναι συνήθως μία γενετική διαταραχή του συνδετικού ιστού που προσβάλλει τμήματα της μιτροειδούς βαλβίδας, χωρίς όμως να έχει ακόμη εντοπισθεί το υπεύθυνο γονίδιο.

Τύποι και φυσική πορεία της πρόπτωσης

Η πρόπτωση μιτροειδούς βαλβίδας έχει δύο τύπους:

  • την ήπια πρόπτωση που παρατηρείται συνήθως στα νέα άτομα, κυρίως κορίτσια, η οποία συνήθως δεν επιδεινώνεται, και
  • την μυξωματώδη μορφή που παρατηρείται σε μεγαλύτερους ενήλικες.

Η ακριβής διαφορά ανάμεσα στους δύο τύπους, αναφορικά με την γενετική αλλά και φυσική πορεία, δεν είναι ξεκάθαρη. Περίπου 6 % των ενηλίκων εμφανίζουν τελικά κάποιο βαθμό πρόπτωσης, με την μυξωματώδη μορφή να είναι στο 1-2 %.

Αν έχετε την μυξωματώδη μορφή, η ανεπάρκεια της βαλβίδας είναι συνήθης και ίσως αργότερα στην ενήλικη ζωή να γίνει αρκετά σοβαρή (5-10 %) και να χρειασθεί χειρουργική παρέμβαση. Άλλες επιπλοκές, εκτός από την ανεπάρκεια, μπορεί να είναι η ενδοκαρδίτιδα, η μόλυνση δηλαδή της βαλβίδας, αρρυθμία ή ακόμη και αιφνίδιος καρδιακός θάνατος. Η πρόπτωση της μιτροειδούς πάντως έχει γενικά καλοήθη πορεία με θνητότητα 5% στα δέκα χρόνια.  

Τα συμπτώματα της πρόπτωσης μιτροειδούς

 Μπορεί να έχετε πρόπτωση μιτροειδούς και να μην έχετε καμία απολύτως ενόχληση. Οι περισσότεροι ασθενείς με πρόπτωση μιτροειδούς δεν έχουν κανένα σύμπτωμα. Ορισμένες φορές όμως μπορεί να παραπονούνται για:

  • άτυπους θωρακικούς πόνους
  • αίσθημα παλμών (αρρυθμία)
  • ζάλη
  • δύσπνοια ή κούραση

Πως γίνεται η διάγνωση;

Αρκετές φορές η διάγνωση γίνεται απλά σε τυχαία ακρόαση της καρδιάς από τον καρδιολόγο ή τον παθολόγο.

Το υπερηχοκαρδιογράφημα όμως αποτελεί τη μέθοδο εκλογής για τη διάγνωση, την ανεύρεση του ακριβούς μηχανισμού της πρόπτωσης, ενώ τέλος προσδιορίζει και τον βαθμό της ανεπάρκειας της βαλβίδας. Επειδή το υπερηχογράφημα της καρδιάς είναι ανώδυνο, μη επεμβατικό και χωρίς ακτινοβολία, είναι ιδανικό για την παρακολούθησή σας ώστε να διαπιστωθεί έγκαιρα η επιδείνωση της ανεπάρκειας ή της λειτουργικότητας της καρδιάς, αφού θα αποτελέσουν κριτήριο για πιθανή χειρουργική διόρθωση.

Είναι πολύ σημαντικό όμως να τηρούνται αυστηρά τα υπερηχογραφικά κριτήρια της πρόπτωσης μιτροειδούς. Δυστυχώς, είναι απαράδεκτο το πολύ συχνό φαινόμενο που παρατηρείται ακόμα και στις μέρες μας, όταν υπάρχει πληθώρα ιατρικών συγγραμμάτων και εικόνων στο διαδίκτυο για όλα τα ιατρικά θέματα, να βλέπουμε αβίαστα να τίθεται η διάγνωση της πρόπτωσης μιτροειδούς. Να μην ξεχνάμε ότι οι διαγνώσεις αυτές προκαλούν ανησυχία στον εξεταζόμενο και τον «ακολουθούν» σε όλη του τη ζωή. Ιδιαίτερα, όταν αναίτια διακόπτεται η άθληση και συστήνεται προληπτική αντιβίωση εφ’ όρου ζωής.

Πως αντιμετωπίζεται;

Από θεραπευτικής πλευράς πρέπει να επισημανθεί ότι δεν υπάρχει κάποιο φάρμακο που να θεραπεύει την πρόπτωση της μιτροειδούς βαλβίδας. Η λήψη αντιβίωσης για πιθανή ενδοκαρδίτιδα πλέον δεν συστήνεται. Σε περίπτωση που εμφανίσετε κάποια ενόχληση, όπως αίσθημα παλμών, ο καρδιολόγος μπορεί να σας χορηγήσει θεραπευτική αγωγή για την ανακούφιση των συμπτωμάτων σας, αφού όμως τοποθετηθεί Holter ρυθμού 24ώρου ώστε να διαπιστωθεί η προέλευση των αρρυθμιών. Όταν βέβαια οι ενοχλήσεις είναι πιο σοβαρές, όπως δύσπνοια ή κούραση, τότε ίσως χρειαστεί να υποβληθείτε σε επιπλέον έλεγχο για την αντιμετώπιση τους.